حق حبس زوجه

حق حبس زوجه در حقوق ایران

مقدمه

نهاد خانواده در حقوق ایران جایگاه ویژه ای دارد و قانونگذار برای ایجاد تعادل میان حقوق و تکالیف زوجین، ضمانت اجراهای مختلفی پیش بینی کرده است. یک از مهم ترین این نهادها، حق حبس زوجه است که به زن اجازه می دهد تا زمان دریافت مهریه، از انجام برخی وظایف زناشویی خودداری کند. این حق، ابزاری حمایتی برای حقوق مالی زن در ازدواج محسوب میشود.

حق حبس به چه معنی بوده و چه زمانی قابل اعمال از طرف زوجه است؟ آیا زن میتواند به هر دلیلی قبل از رابطه زناشویی از تمکین خودداری کند؟ چه عواملی باعث از بین رفتن این حق میگردد؟ آیا زوج نیز چنین حقی دارد یا خیر؟ آیا تمکین به معنای اعم کلمه(خاص و عام) را شامل می شود؟ این ها سوالاتی است که ممکن است به دنبال پاسخ آنها باشید. در مقاله زیر سعی شده است به تمام سوالات فوق پرداخته شود و تفاوت حق حبس در ازدواج با حق حبس در عقود دیگر بررسی کنیم.

مبنای قانونی حق حبس زوجه

قانون گذار در ماده 1085 قانون مدنی حق حبس زوجه را چنین مقرر نموده است:« زن میتواندتا مَهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه او نخواهد بود».

در ماده 1086 نیز مقرر نموده است:« اگر زن قبل از اخذ مَهربه اخیار خود به ایفا وظایفی که در مقابل شوهر دارد، قیام نمود دیگر نمیتواند از حکم ماده قبل استفاده کند. معذالک حقی که برای مطالبه دارد ساقط نخواهد شد.»

همانطور که مشخص شد در دو ماده فوق وجود حق حبس و شرایط اعمال آن و هم چنین سقوط حق حبس به شرح ذیل پیش بینی شده است:

شرایط تحقق حق حبس

برای اینکه زوجه بتواند از حق حبس استفاده کند شرایط زیر باید وجود داشته باشد:

1. وجود مدرک معتبر جهت اثبات رابطه زوجیت
2. حال بودن مهریه: اگرحق حبس مؤجل باشد، حق حبس تا زمان سررسید آن ایجاد نمیشود. اگر برای پرداخت مهریه شرایط وجود داشته باشد که مورد قبول طرفین باشد به نظر حق حبس به صورت ضمنی ساقط خواهد شد. چرا که این حق یک استثنا بووده در صورت شک در وجود یا عدم وجود آن، اصل بر عدم وجود چنین حقی است.
3. به موجب نظریه مشورتی شماره ۶۹۴۹/۷ مورخه ۱۳۸۰/۷/۸ اداره حقوقی قوه قضاییه، حق حبس زوجه، فقط در رابطه با تمکین خاص، امکان پذیر است. 
4. رای وحدت رویه شماره ۷۰۸ مورخ ۱۳۸۷/۵/۲۲ هیئت عمومی دیوان عالی کشور(صدور حکم تقسیط که صرفاً ناشی از عسر و حرج زوج در پرداخت یکجای مهر بوده مسقط حق حبس زوجه نیست.)